recensie NVZ

Boekbespreking 'Professioneel zingen voor iedereen'

Gepubliceerd in het Bulletin van de NVZ, geschreven door Marieke Snijders.


In het leven van menig zangdocent komt wel eens de aanvechting om een boek te schrijven. Veel zangdocenten ontwikkelen in de loop der tijd een eigen (doceer) stijl, vinden uit wat werkt bij studenten en wat niet wat de moeite waard is om op te schrijven. Niet iedereen doet dit maar Ineke van Doorn wel en het resultaat is een meer dan 300 bladzijden tellende "missaal" waarin bijna geen enkel onderwerp met betrekking tot zingen niet aan bod komt. Het boek is rijkelijk geïllustreerd en voorzien van zelfgemaakte foto's waarmee dit boek de aantrekkelijke uitstraling heeft gekregen van bijvoorbeeld een kookboek.


Dit boek richt zich voornamelijk op de praktische kant van het zingen en is bedoeld voor beginnende zangers, zangers met meer ervaring en verder voor iedereen die meer over zingen wil weten. Over diverse onderwerpen met betrekking tot zingen zijn vele boeken geschreven, denk aan techniek, een specifieke methode, ademhaling of interpretatie. Maar als het gaat om praktische zaken als podiumpresentatie, zingen in een band, microfoontechniek, een stuk instuderen en het doen van een soundcheck is geschreven informatie vaak moeilijk te vinden. In "Professioneel zingen voor iedereen" worden al deze onderwerpen op een grondige wijze beschreven en met voorbeelden, tips en oefeningen aangevuld. Ineke streeft niet na een complete of nieuwe methode op te tekenen: "nieuw zijn de inzichten die ik gedurende mijn hele carrière heb opgedaan: dit boek vormt een synthese van 25 jaar door mij opgedane kennis en ervaring."


“Professioneel zingen voor iedereen” bestaat uit 10 delen die zijn opgedeeld in hoofdstukken. In totaal zijn er 43 hoofdstukken. Het boek volledig samenvatten is een bijna onmogelijke opgave dus ik ga een paar onderwerpen uitlichten.


De eerste 3 delen

De eerste 3 delen gaan over “Je eigen stem”, “ademhaling” en “zangtechniek”. Het deel “Je eigen stem” gaat over de ontdekkingstocht naar vocale identiteit, wat dat precies is, wat je kunt doen om je eigen geluid te vinden en wat je kunt doen om het te veranderen. In dit deel komen vele aspecten als “sound”, houding, “stem, lichaam en geest” en expressie aan bod. Steeds worden de helder uitgelegde oefeningen gekoppeld aan het zingen. Bijvoorbeeld oefeningen die spanning van de keel afleiden, bijvoorbeeld stampen, vuisten op de piano slaan (tijdens het zingen) of door de knieën gaan bij hoge passages. Voor menig zangdocent kunnen dat herkenbare oefeningen zijn, voor een beginnende zanger of zangdocent zeer praktisch uitvoerbaar.


Ademhaling

Over ademhaling en ademsteun is veel geschreven en dit onderwerp biedt nog altijd stof voor veel discussie. Die discussie gaat er veelal om wat ademsteun precies is en of ademtechnieken wel noodzakelijk zijn en bevorderlijk voor vrij zingen. In boeken wordt het soms (ingewikkeld) beschreven, in sommige methodieken wordt het zelfs helemaal vermeden. Ineke vermijdt dit onderwerp niet. Ze wijdt er twee hoofdstukken aan waarin ze uitgebreid ingaat op dit onderwerp en vele oefeningen geeft. Deze zijn steeds opgebouwd in 4 fases: 1. het observeren van de adem, 2. ademcontrole: laag in- en uitademen, 3. adem en stem koppelen en 4. van spreken naar zingen: ademsteun.


Techniek

70 bladzijden worden besteed aan alle aspecten die horen bij zangtechniek en vele oefeningen. Hierbij is zij heel helder over het belang van techniek: “technische vaardigheden dienen zo veel mogelijk ontwikkeld te worden binnen een artistieke context, dus steeds rekening houden met “hoe je iets zingt, koppelen aan wat je zingt”. Op het gebied van fysiologie en anatomie geeft ze precies genoeg relevante informatie die nodig is om te begrijpen hoe het vocale instrument werkt en om er een duidelijke voorstelling van te maken. Verder ben ik in dit deel aangenaam verrast door een nuchterheid met betrekking tot “sound”. Je kan je sound beïnvloeden, d.m.v. aanpassing van het aanzetstuk. Maar er zijn grenzen, want je sound is grotendeels afhankelijk van de bouw van je strottenhoofd en stemweg. Dit in tegenstelling tot sommige populaire zangmethodieken die stellen dat je kan klinken hoe je maar wil. Populaire onderdelen als belten, twang, zingen met veel “power” en zelfs grunten mogen dan het ideaal zijn van vele zangers en zijn voor het publiek spannend en emotioneel, voor veel zangers is dit gewoon niet haalbaar. Ineke geeft bij al deze onderdelen heldere uitleg en praktische oefeningen om je hierin te ontwikkelen.


Deel 4, 5, 6 en 7

Deze delen gaan onder andere over stijlen, repertoire, studeren, muziektheorie en improvisatie. Hierin komt Ineke met veel tips, adviezen en oefeningen over hoe je als zanger jezelf kunt ontwikkelen, hoe je tot een eigen stijl kunt komen en zelfstandiger als musicus kan worden.

Deel 4 is geheel gewijd aan studeren. Interessant vind ik het hoofdstuk over hoe je een stuk instudeert. Ze onderscheidt hierbij 3 fases: 1. Instuderen (melodie, ritme en tekst), 2. Onderzoeken (groove, tempo, dynamiek, vorm), en 3. Interpreteren. Ineke is bij de behandeling van dit onderwerp grondig en concientieus te werk gegaan en er komen een veelheid aan onderwerpen aan bod. Deze hebben veelal te maken met ambacht maar ze benadrukt tijdens de uitvoering van een stuk juist het denken zo veel mogelijk los te laten en ruimte te geven aan je muzikale “intuïtie”. Deze balans tussen ambacht en intuïtie is door het hele boek te vinden in relatie tot vele onderwerpen.


Deel 8, 9 en 10

Hierin staat de praktijk centraal en kan de zanger veel vinden over bijvoorbeeld versterkt zingen, versterking (P.A, effecten, mengpaneel etc.) zingen in een band, zingen in koren, achtergrondkoortjes, optreden, presentatie, audities doen en werken in de studio. De vele onderwerpen, tips en adviezen worden met persoonlijke ervaringen van Ineke aangevuld, waardoor het geen droge informatieve stof is, maar steeds blijft boeien. Ze besluit het boek met een deel over conditie en stembelasting waar goede tips in staan om je stemconditie op pijl te houden.

Door haar toegankelijke manier van schrijven en persoonlijke toon is het een aanrader om dit boek van voor tot achter te lezen. Maar voor de meeste zangers zal het bij uitstek geschikt zijn om te gebruiken voor onderwerpen die op dat moment voor hem of haar relevant zijn. Het boek levert een schat aan informatie en zal voor menig vocalist een praktisch handboek zijn. Het lezen van dit boek zal bovendien bijdragen aan muzikale zelfstandigheid en autonomie, of op z’n minst de zanger uitnodigen daar aan te werken. Ineke heeft met het schrijven van dit boek een bewonderenswaardige prestatie geleverd en ik durf met zekerheid te zeggen dat dit het eerste Nederlandstalige zangboek is wat zo compleet is!

 

Gepubliceerd in het blad van de Nederlandse Vereniging voor Zangpedagogen, juni 2009